Wat de aanvallen op koelinstallaties de groente- en fruitsector leren
Patrick Jordens | 3 november 2026
In de nacht van 11 op 12 oktober gingen in honderden Franse supermarkten de koelingen verwarmen. Aanvallers zetten de installaties op afstand in de ontdooistand, met een ingestelde temperatuur van 50 graden. Er werd geen data gestolen en er kwam geen losgeldbrief, maar winkels moesten grote hoeveelheden vers en diepvries weggooien en op een aantal plekken ontstond brand.
Drie weken later, in de nacht van 1 op 2 november, volgde een tweede golf in België, Zweden en Nederland. Volgens leverancier Danfoss werden in ons land de koel- en vriessystemen van zeker zeventien bedrijven aangepast, waaronder slagerijen en buurtwinkels. Na de Franse aanval had de leverancier klanten geadviseerd hun systemen van internet los te koppelen. De getroffen bedrijven hadden dat niet gedaan: hun installaties hingen niet op een beveiligd netwerk en werkten nog met een standaardwachtwoord.
Geen koelprobleem, maar een OT-probleem
Het ligt voor de hand dit te zien als een kwestie van supermarkten en koeltechniek. Dat zou een vergissing zijn. De koelinstallatie is één voorbeeld van operationele technologie, kortweg OT: de systemen die niet administreren, maar iets fysiek laten gebeuren.
In de groente- en fruitsector is OT overal. Denk aan de klimaatcomputer en de automatische water- en voedingsgift in de kas, de optische sorteerder en de verpaklijn, de rijpcellen en de afgesloten bewaarcellen waarin fruit maandenlang vers blijft, de weegbrug, de WKK en de batterijopslag, het gebouwbeheer en de toegangscontrole. Bij im- en export komt daar de koelketen bij die het product van haven tot afnemer volgt, vaak in de cellen van een logistiek partner.
Steeds meer van die systemen zijn verbonden met het kantoornetwerk, met een app op de telefoon van de bedrijfsleider of met de installateur die op afstand meekijkt. Dat gemak is begrijpelijk. Het betekent wel dat installaties die ooit los stonden nu deel uitmaken van hetzelfde digitale landschap als de mailbox en de boekhouding.
De verkeerde vraag
In gesprekken met ondernemers hoor ik vaak dezelfde gedachte: wij zijn geen interessant doelwit. Die gedachte gaat uit van een aanvaller die bewust een bedrijf uitkiest. Bij OT werkt het vaak andersom. Het Nationaal Cyber Security Center (NCSC) bijvoorbeeld waarschuwt dat aanvallers zich vaak richten op OT-producten en niet op specifieke organisaties, omdat ze een aanval dan eenvoudig bij veel slachtoffers en in veel sectoren kunnen herhalen.
Met openbare zoekmachines voor internetapparaten vindt u in korte tijd duizenden bereikbare installaties van één merk. Na de Franse aanval vond Reuters op die manier nog minstens 4.500 Danfoss-interfaces die vanaf internet zichtbaar waren. Voor Nederland telde Censys 57 systemen die op dezelfde manier kwetsbaar waren.
De juiste vraag is daarom niet of u interessant bent, maar of de apparatuur waarmee u werkt interessant is. En vooral: wat betekent het voor uw bedrijf als iemand anders die apparatuur in handen heeft? In Frankrijk is geen losgeld gevraagd, maar de aanval liet wel zien welke hefboom er ligt. Wie de koeling van een volle bewaarcel, de klimaatregeling van een kas of de sorteerlijn in het hoogseizoen kan stilleggen, heeft een sterke onderhandelingspositie. Bij bederfelijk product is tijd het pressiemiddel, en die tijd werkt niet in uw voordeel.
Het leveranciersmisverstand
Een tweede gedachte die ik vaak tegenkom: we werken met een gerenommeerde leverancier, die zal het wel goed geregeld hebben. Het Franse naspel laat zien hoe riskant die aanname is. Danfoss liet weten dat de getroffen systemen op verouderde firmware draaiden en dat het klanten al lang adviseert systemen bij te werken en oude installaties te vervangen. Onderzoekers hadden de kwetsbaarheden in een van de getroffen typen in augustus al openbaar gemaakt, en er waren updates beschikbaar. Les Mousquetaires, het moederbedrijf van Intermarché, stelde daarentegen dat Danfoss de systemen beheerde en dat het aan de leverancier was om aangifte te doen.
De fabrikant wijst naar de klant en de klant wijst naar de fabrikant. Daartussen zit een gat waar niemand zich verantwoordelijk voor voelt. Dat gat zie ik in de praktijk geregeld: de installateur levert en onderhoudt, IT gaat over de laptops en de server, en de directie gaat ervan uit dat het samen wel klopt.
Een goed merk of een certificaat van de leverancier zegt iets over het product. Het zegt niets over hoe de installatie bij u is ingericht, wie er op afstand bij kan en of ze wordt bijgehouden.
Een bevinding uit de praktijk: uitgestelde segmentatie
Hoe dit in de praktijk uitpakt, zie ik bij een bedrijf dat ik goed ken. Daar staat al geruime tijd een maatregel op de planning die voor de beveiliging cruciaal is: het scheiden van OT en IT, ofwel segmentatie.
Segmentatie betekent dat u het netwerk opdeelt in afgescheiden zones. De OT is dan niet zomaar bereikbaar vanuit het kantoornetwerk, en verkeer tussen beide loopt alleen via gecontroleerde doorgangen. Het NCSC adviseert organisaties met OT een duidelijke scheiding aan te brengen tussen de besturingssystemen en de bredere IT-omgeving. Het NCSC voegt daaraan toe dat ook moet worden bepaald welke informatie en welke toegang die grens mag passeren.
Waarom dat zo belangrijk is, is goed uit te leggen. De meeste aanvallen beginnen niet bij de installatie, maar bij een mens: een phishingmail, een gestolen wachtwoord of de laptop van een monteur. In een netwerk zonder scheiding kan een aanvaller vanaf dat ene punt doorstappen naar alles wat eraan hangt. Segmentatie bepaalt hoe ver de schade kan reiken. Bekende incidenten laten zien wat er gebeurt als die grens ontbreekt of niet aantoonbaar is. Bij Norsk Hydro verspreidde ransomware zich in 2019 tot in de productieomgevingen, waardoor het bedrijf moest overschakelen op handwerk. Bij Colonial Pipeline trof ransomware in 2021 de IT, maar legde het bedrijf uit voorzorg ook de pijpleiding stil, omdat niet direct vast te stellen was wat wel en niet was geraakt.
In dit bedrijf werd de segmentatie steeds uitgesteld, om een begrijpelijke reden. Om haar door te voeren moet de OT een tijd plat, en stilstand kost productie en dus geld. Er was telkens een moment waarop het niet uitkwam in de bedrijfsvoering. Tot nu toe is het goed gegaan. Dat betekent alleen dat het nog niet is misgegaan, terwijl de productie al die tijd openligt voor iedereen die via het kantoornetwerk binnenkomt.
Wat hier gebeurt, is een afweging tussen een geplande stilstand van enkele uren en het risico op een ongeplande stilstand van dagen of weken. Die afweging valt structureel de verkeerde kant op, omdat de eerste zeker en zichtbaar is en de tweede onzeker en onzichtbaar. Dat is geen technisch probleem maar een bestuurlijke keuze, al wordt hij zelden zo benoemd.
Het ondergeschoven kindje
De koelinstallatie-hacks en deze case hebben één ding gemeen: de kwetsbaarheid was bekend, en toch bleef ze bestaan. OT is in veel bedrijven een ondergeschoven kindje. Het valt tussen techniek, IT en directie in, het draait jarenlang door zonder dat iemand ernaar omkijkt, en het komt in beleid en audits nauwelijks voor. Tegelijk is het precies de technologie waar uw product, uw seizoen en uw leveringsafspraken van afhangen.
De gevolgen reiken verder dan stilstand. Onderzoekers lieten bij een ander merk koelbeheer zien dat de software ook valse meetwaarden kan tonen. Een registratie die vier graden aangeeft terwijl het product te warm heeft gestaan, raakt aan voedselveiligheid en aan wat u richting afnemers en toezichthouders kunt aantonen.
Ook de Cyberbeveiligingswet verandert het gesprek. Lang niet ieder bedrijf in de sector valt er direct onder, maar afnemers en ketenpartners die er wel onder vallen, gaan hun leveranciers vragen hoe zij dit hebben geregeld. Het antwoord dat de leverancier het wel goed zal hebben, volstaat dan niet meer.
Welke stappen een ondernemer hier zelf kan zetten, verdient een eigen gesprek. Daar ga ik op 17 november dieper op in tijdens de ledenbijeenkomst van GroentenFruit Huis in Vlaardingen. Tot die tijd is één vraag het overdenken waard: als morgen iemand anders aan de knoppen van uw installaties zit, hoe snel zou u dat merken? Een bedrijf is zo weerbaar als zijn minst bewaakte installatie, en dat is zelden de laptop op kantoor.
Patrick Jordens
Patrick Jordens (1969) is ondernemer en specialist in cybersecurity governance. Als directeur van The Trusted Third Party (TT3P) helpt hij organisaties informatiebeveiliging te benaderen als een vraagstuk van governance, continuïteit en risicomanagement. Hij werkt veel voor telerscoöperaties en groente- en fruitbedrijven, en kent hun bedrijfsvoering van binnenuit. Daarnaast is hij oprichter van DMCC Group, dat organisaties ondersteunt bij het naleven van wet- en regelgeving en intern beleid op het gebied van privacy en consumentenrecht. Hij is gastdocent aan Hogeschool Rotterdam en De Haagse Hogeschool.
