Ransomware is geen IT-probleem meer. Het is een bedrijfsrisico.
In 2024 en 2025 bereikte ransomware recordniveaus. Nederlandse organisaties, van mkb tot zorg en overheid, worden dagelijks geraakt. De realiteit: het is niet de vraag óf je getroffen wordt door een ransomware-aanval, maar wanneer.
In deze gids lees je de informatie die telt: herkenning, werking, impact en vooral wat je nú moet doen.
Wat is ransomware en waarom is het zo effectief?
Ransomware is kwaadaardige software die systemen en bestanden versleutelt, waarna cybercriminelen losgeld eisen om de toegang te herstellen. Dat losgeld wordt vrijwel altijd gevraagd in cryptocurrency, zoals Bitcoin of Monero.
Waar ransomware vroeger vooral draaide om het blokkeren van systemen, zijn moderne aanvallen veel agressiever. Steeds vaker wordt gebruikgemaakt van double extortion of zelfs triple extortion. Daarbij wordt data niet alleen versleuteld, maar ook gestolen. Organisaties worden vervolgens onder druk gezet met de dreiging dat gevoelige informatie wordt gepubliceerd op leak sites, of dat klanten en partners worden benaderd.
Deze combinatie van technische impact en reputatieschade maakt ransomware extreem effectief.
Waarom ransomware-aanvallen blijven toenemen
De sterke groei van ransomware is geen toeval. Cybercrime is geëvolueerd naar een volwassen industrie, met een businessmodel dat bekendstaat als Ransomware-as-a-Service (RaaS).
In dit model ontwikkelen gespecialiseerde groepen ransomware en bieden deze aan via het darkweb. Affiliates, de uitvoerders van aanvallen, gebruiken deze tools en dragen een groot deel van de opbrengst af. Hierdoor is de technische drempel laag en kan vrijwel iedereen met beperkte kennis een geavanceerde ransomware-aanval uitvoeren.
Tegelijkertijd zorgen trends zoals remote werken, cloud-omgevingen en complexe supply chains voor een groter aanvalsoppervlak. Groepen zoals LockBit, Qilin en Akira spelen hier actief op in, met steeds professionelere aanvallen.
In 2025 werden wereldwijd duizenden slachtoffers zichtbaar op leak sites, met een groei van ongeveer 50% ten opzichte van het jaar ervoor. En dat zijn alleen de bekende gevallen.
Hoe werkt een ransomware-aanval in de praktijk?
Hoewel ransomware complex lijkt, volgen de meeste aanvallen een herkenbaar patroon. Aanvallers beginnen met het in kaart brengen van kwetsbaarheden, bijvoorbeeld via openstaande RDP-poorten, VPN-verbindingen of informatie op LinkedIn.
Vervolgens verkrijgen ze toegang, vaak via phishing, gestolen inloggegevens of het misbruiken van kwetsbaarheden in systemen. Eenmaal binnen bewegen ze zich lateraal door het netwerk, waarbij ze rechten escaleren en toegang krijgen tot kritieke systemen.
Wat veel organisaties onderschatten, is dat deze fase weken kan duren zonder dat er iets zichtbaar is. In die periode schakelen aanvallers beveiliging uit, verwijderen ze back-ups en exfiltreren ze data.
Pas daarna volgt de encryptie: bestanden en systemen worden versleuteld met sterke algoritmen zoals AES-256 en RSA-20248. Op dat moment verschijnt de ransom note en begint de afpersing.
Steeds vaker zien we ook aanvallen zonder encryptie, waarbij alleen data wordt gestolen. Vanuit AVG-perspectief is dit net zo ernstig.
Hoe herkent u een ransomware-infectie?
Een ransomware-aanval kondigt zich zelden netjes aan, maar er zijn wel duidelijke signalen. Bestanden die plotseling niet meer openen en vreemde extensies hebben, zijn vaak een eerste indicatie. Ook ransom notes in mappen of op desktops zijn een duidelijk teken.
Daarnaast kunnen systemen traag worden door hoge CPU- of schijfactiviteit, en kunnen back-ups plotseling onbereikbaar zijn. Dit soort signalen vraagt om directe actie: hoe sneller u ingrijpt, hoe groter de kans dat u de schade beperkt.
De impact van ransomware op uw organisatie
De impact van een ransomware-aanval gaat veel verder dan IT. In de praktijk raken organisaties op meerdere niveaus tegelijk.
Data kan tijdelijk of permanent onbeschikbaar worden, en bij datadiefstal is er vrijwel altijd sprake van een datalek onder de AVG. Bedrijfsgeheimen en persoonsgegevens kunnen op straat komen te liggen.
Operationeel betekent dit vaak dat kritieke processen stilvallen. Productie stopt, dienstverlening wordt beperkt en medewerkers moeten terugvallen op noodprocedures. Gemiddeld ligt een organisatie weken stil.
Financieel lopen de kosten snel op: losgeld, herstelkosten, forensisch onderzoek en omzetverlies. Daarbovenop komen reputatieschade en mogelijke boetes vanuit de Autoriteit Persoonsgegevens of NIS2-verplichtingen.
Betalen of niet betalen?
Tijdens een aanval ontstaat vaak enorme druk om losgeld te betalen. Toch adviseren autoriteiten zoals het NCSC-NL dit niet te doen.
Betalen biedt geen garantie op herstel. In veel gevallen blijft data alsnog gelekt of wordt deze later opnieuw gebruikt. Bovendien financiert u hiermee direct nieuwe cybercriminaliteit en loop je mogelijk juridische risico’s.
Organisaties die beschikken over goede, offline back-ups en een getest herstelplan, hebben een veel sterkere uitgangspositie en kunnen betaling vaak vermijden.
Ransomware en datalekken (AVG)
Een ransomware-aanval is in de meeste gevallen ook een datalek. Dit betekent dat u verplicht bent om dit te melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens, vaak binnen 72 uur.
Daarnaast kan het nodig zijn om betrokkenen te informeren, afhankelijk van het risico. Belangrijk hierbij is dat het betalen vak losgeld niets verandert aan deze verplichtingen. Er is immers geen zekerheid dat data daadwerkelijk is verwijderd.
Goed forensisch onderzoek is essentieel om te bepalen wat er precies gebeurd en welke data is geraakt.
Wat moet u doen bij een ransomware-aanval?
Op het moment dat een ransomware-aanval plaatsvindt, telt elke minuut. Het is cruciaal om systemen direct te isoleren van het netwerk, zonder ze zomaar uit te schakelen, omdat waardevolle forensische informatie verloren kan gaan.
Vervolgens moet een incident response-team worden geactiveerd, met zowel interne stakeholders als externe specialisten. Het incident moet gestructureerd worden geïnventariseerd: welke systemen zijn geraakt, welke data is betrokken en wat is de impact op de organisatie?
Communicatie moet centraal worden aangestuurd, en back-ups moeten zorgvuldig worden gecontroleerd voordat herstel wordt gestart. Tegelijkertijd moet worden beoordeeld of er meldplichten gelden richting politie, toezichthouders en betrokkenen.
Belangrijk: herstel mag pas plaatsvinden nadat er duidelijk is hoe de aanval heeft plaatsgevonden. Anders is de kans op herinfectie groot.
Hoe voorkomt u ransomware?
Preventie is de meest effectieve en kostenefficiënte aanpak. Daarbij draait het niet om één maatregel, maar om een combinatie van technologie, processen en menselijk gedrag.
Technisch gezien zijn maatregelen zoals patch management, multi-factor authenticatie (MFA), netwerksegmentatie en endpoint protection essentieel. Ook het beperken van RDP-toegang en goede e-mailsecurity spelen een grote rol.
Aanvullend is een sterke organisatorische basis nodig, bijvoorbeeld via frameworks zoals NIS2 en ISO27001, aangevuld met risicoanalyses en security audits.
Back-ups vormen de laatste verdedigingslinie. Het 3-2-1 principe, inclusief een offline kopie, is daarbij cruciaal. Mits herstel ook daadwerkelijk getest wordt.
Detectie en monitoring: sneller zien = minder schade
Zelfs met goede preventie blijft detectie noodzakelijk. Hoe sneller verdachte activiteiten worden opgemerkt, hoe kleiner de impact.
Denk aan afwijkende loginpogingen, grote hoeveelheden dataverkeer of massale bestandswijzigingen. SIEM- en SOC-oplossingen helpen om deze signalen te correleren en tijdig te escaleren.
Logging moet niet alleen aanwezig zijn, maar ook actief worden gemonitord. Zonder analyse is logging waardeloos.
De menselijke factor: de grootste kwetsbaarheid
Het merendeel van ransomware-infecties begint bij menselijk gedrag. Phishing, zwakke wachtwoorden en onbewuste fouten vormen de belangrijkste ingang.
Daarom is security awareness essentieel. Medewerkers moeten weten hoe ze risico’s herkennen en wat ze moeten doen bij een incident. Structurele training en phishing simulaties maken hierin aantoonbaar verschil.
TT3P: van strategie tot bescherming
Ransomware vraagt om een integrale aanpak. TT3P ondersteunt organisaties op drie niveaus: strategie, technologie en bewustzijn.
Van CISO-as-a-Service en NIS2-implementatie tot pentests, dark web scans en awareness training: het doel is altijd hetzelfde. Risico’s verkleinen en impact beheersbaar maken.
Conclusie
Ransomware is een blijvende dreiging. Volledige bescherming bestaat niet, maar organisaties die investeren in preventie, detectie en voorbereiding beperken hun risico’s drastisch.
De vraag is niet of je budget hebt voor cybersecurity. De vraag is wat een ransomware-aanval gaat kosten als je niets doet.
